Het komt niet door IT, het komt niet door de overheid, het komt door incompetente bestuurders

Gisteren was er in Zembla opnieuw een ‘gefaald overheids IT-project’ te zien. Dit keer was het CBR aan de beurt, waar de kosten voor het programma ‘Rijgeschiktheid aan het stuur’ uit de bocht vlogen en zo’n vijf keer duurder werd dan oorspronkelijk begroot. O, en het werkt nog niet, het draait op een platform dat nu al nauwelijks onderhouden kan worden, en in de tussentijd heeft het CBR medische informatie in een onveilige database staan, die ze benaderen met Windows XP. Teveel voor één Telegraafkop dus, en ik hoor dan ook weer overal om me heen “Ow, overheid en IT… You so crazy”

En daar ben ik nu wel eens klaar mee. Ja, de overheid heeft miljoenen, nee, miljarden weggepist met mislukte IT-projecten, dat kan niet ontkend worden. En toch wil ik het niet meer horen. Ik heb al eens eerder gezegd dat de overheid zich voor een veel moeilijkere opgave gesteld ziet dan een gemiddeld commercieel bedrijf. Ik heb ook al eens gesteld dat commerciële bedrijven waarschijnlijk ook miljarden kostende fuck-ups hebben gemaakt, maar dat je daar stomweg niets over hoort. Maar dat zijn niet de redenen dat ik niet meer wil horen dat de overheid “slecht is in IT”. Ik wil het niet meer horen, omdat dit debacle niets met IT te maken had, of met het feit dat het CBR een semi-overheidsorgaan is.

Hoe ik dat zo zeker weet? Omdat er duidelijk meer mis is met je organisatie wanneer je je Operationeel IT manager ontslaat omwille van een valse aantijging van fraude met uren, twee weken nadat hij je verteld heeft dat het programma ‘Rijgeschiktheid aan het stuur’ stuurloos is. Omdat er duidelijk meer mis is met je organisatie wanneer de CBR-directeur de weg naar een rijbewijs ineens wel kan vinden wanneer je over je lijdensweg komt vertellen in de Tweede Kamer. En omdat er duidelijk meer mis is met je organisatie, wanneer de Tweede Kamer op de NPO moet horen dat je IT-project volledig van de weg geraakt is, tegen vijf keer de geraamde kosten. Al deze zaken hebben niets te maken met een specifieke IT-incompetentie, ze hebben te maken met een veel bredere, algemene incompetentie.

Hoe het dan komt dat het zo vaak de IT-projecten zijn die in het nieuws zijn? IT is op dit moment de motor in heel de wereld; “Waarom gaat er veel mis met IT?” is hetzelfde als vragen “Waarom is het aantal auto-ongelukken gestegen?” in de jaren na de introductie van de Ford model T. Verder is IT voor veel mensen complex, en complexiteit is een vies woord wanneer je geen verantwoordelijkheid wilt nemen; complexiteit betekent namelijk dat je zaken moet afwegen, moet luisteren naar advies, open en eerlijk moet zijn over je eigen begrenzingen en verantwoordelijkheid moet nemen voor een beslissing, waarvan je weet dat het wel eens de verkeerde zou kunnen zijn. Als bestuurder rijd je natuurlijk met een grote boog om dat soort verantwoordelijkheid heen, want stel je voor dat ze in de gaten krijgen dat je niets kunt.

En dus tuf je rustig door, van de ene pijnlijke beslissing naar de volgende leugen, naar het nieuwe glanzende object om de aandacht af te leiden van het feit dat je de afslag hebt gemist, en weer terug. Tot je vermogens om je eigen onvermogen onder het tapijt te vegen in zicht komen. Dan ga je bij Zembla zitten zeggen dat het allemaal komt omdat IT zo moeilijk is en zo snel verandert, dat het voor niemand echt bij te houden is. Onzin, want we kennen de gevaren van grote IT-projecten al lang en we hebben al jaren best practices waarvan we weten dat ze deze problemen hadden kunnen voorkomen.

IT is hier dan toevallig het onderwerp, incompetente bestuurders zijn de oorzaak. Laten we het beestje bij zijn naam noemen en niet meer spreken over “gefaalde IT-projecten”, maar gewoon over falende bestuurders.